Badania kontrolne (monitoring)

W art.109 rozporządzenia (UE) 2017/625 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby właściwe organy przeprowadzały kontrole urzędowe na podstawie wieloletnich krajowych planów kontroli („WKPK”).

Badania kontrolne pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych, weterynaryjnych produktów leczniczych, zanieczyszczeń chemicznych oraz pozostałości pestycydów u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego prowadzone są zgodnie z wymaganiami obowiązującymi w międzynarodowym handlu żywnością, w celu zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia konsumentów. W krajach członkowskich Unii Europejskiej (UE) obowiązują jednolite zasady organizowania i prowadzenia badań kontrolnych pozostałości chemicznych w tkankach zwierząt, żywności pochodzenia zwierzęcego, wodzie i paszach.

Próbki do badań są pobierane przez lekarzy Inspekcji Weterynaryjnej, zgodnie z Instrukcją Głównego Lekarza Weterynarii nr BP.200.1.7.2023 oraz unijnymi i krajowymi unormowaniami prawnymi. Próbki do badań pochodzą od różnych gatunków zwierząt: bydła, świń, owiec, koni, drobiu, ryb, królików i zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych oraz stanowiły produkty zwierzęcego pochodzenia: mleko, jaja i miód. Minimalne liczby próbek od zwierząt/ produktów do pobrania oblicza się na podstawie danych o uboju zwierząt i produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego z roku poprzedzającego rak tworzenia planów oraz danych publikacyjnych Głównego Urzędu Statystycznego o spożyciu wybranych artykułów konsumpcyjnych.

• Krajowy plan kontroli pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparty na analizie ryzyka PLAN 1 - LEKI

Strategia opracowywania założeń krajowego planu kontroli pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego — opartego na analizie ryzyka określona jest w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2022/1644 i zmieniającym je rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2024/2562 oraz w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2022/1646 i zmieniającym je rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2024/2563.

Badania w ramach PLANU 1 realizowane są w Dziale Badań Chemicznych Żywności i Pasz, Dziale Badań Mikrobiologicznych Żywności i Pasz w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym - Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach oraz w wyznaczonych laboratoriach Zakładów Higieny Weterynaryjnej (ZHW).

Zakres prowadzonych badań obejmuje około 230 związków od zakazanych do stosowania substancji o charakterze anabolicznym (hormony, tyreostatyki, substancje P-agonistyczne, chloramfenikol, nitrofurany, nitroimidazole, barwniki i inne substancje zakazane zgodnie z obowiązującą klasyfikacją związków) do weterynaryjnych produktów leczniczych (antybiotyki, leki przeciwrobacze, neuroleptyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne i inne leki).

• Krajowy plan kontroli pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparty na randomizowanym nadzorze PLAN 2 - LEKI

Badania w ramach PLANU 2 - LEKI realizowane są w Dziale Badań Chemicznych Żywności i Pasz w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym — Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach.

Liczba próbek do pobrania w ramach tego planu wynosząca 650, jest wyznaczona przez KE zgodnie z załącznikiem Il do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/1646.

Zakres prowadzonych badań obejmuje około 130 związków od zakazanych do stosowania (leki przeciwrobacze, substancje przeciwbakteryjne, niesteroidowe leki przeciwzapalne) do weterynaryjnych produktów leczniczych (antybiotyki, leki przeciwrobacze, niesteroidowe leki przeciwzapalne).

• Krajowy plan kontroli zanieczyszczeń chemicznych w żywności pochodzenia zwierzęcego PLAN 5 - ZANIECZYSZCZENIA

Strategia opracowywania założeń krajowego planu kontroli zanieczyszczeń określona jest w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2022/931 oraz rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2022/932.

Badania w ramach PLANU 5 realizowane są w Dziale Badań Chemicznych Żywności i Pasz, w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym - Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach oraz w wyznaczonych laboratoriach Zakładów Higieny Weterynaryjnej (ZHW).

Zakres prowadzonych badań obejmuje oznaczania czterech pierwiastków toksycznych (arsen, kadm, rtęć, ołów), mikotoksyn (aflatoksyna M1, ochratoksyna A), melaminy, dioksyn, furanów i polichlorowanych bifenyli (PCB), substancji perfluoroalkilowych (PFAS), promieniotwórczych izotopów cezu (134Cs, 137Cs) oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (benzo(a)piren, benzo(a)antracen, benzo(b)fluoranten, chryzen).

• Krajowy plan kontroli pestycydów w żywności pochodzenia zwierzęcego PLAN 6 - PESTYCYDY

Strategia opracowywania założeń krajowego planu kontroli pestycydów określona jest na podstawie rozporządzenia (WE) nr 396/2005 z uwzględnieniem wytycznych rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/1355 oraz wytycznych Załącznika II do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2024/989, który wprowadza minimalną reprezentatywną liczbę próbek dla Polski w unijnym skoordynowanym monitoringu pestycydów.

Badania w ramach PLANU 6 realizowane są w Dziale Badań Chemicznych Żywności i Pasz, w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym - Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach oraz w wyznaczonych laboratoriach Zakładów Higieny Weterynaryjnej (ZHW).

Zakres prowadzonych badań obejmuje około 160 pestycydów, uwzględniając również definicje pozostałości między innymi pyretroidy, pestycydy chloroorganiczne, pestycydy fosforoorganiczne.